Xuân vừa về trên bãi cỏ non
Gió xuân đưa lá vàng xuôi nguồn
Hoa cười cùng tia nắng vàng son
Lũ ong lên đường cánh tung tròn…

Có một chàng thi sĩ miền quê
Hái bông hoa trao người xuân thì
Có một bầy em bé ngoài đê
Hát câu i tờ đón xuân về…

Thiệt nó đẹp như mơ vậy đó nha. Và sao tui nghi là ổng đã nằm mơ quá hà. Chớ giữa chúng ta, nhất là những kẻ sinh trưởng ở miền Nam Việt Nam, có mấy ai đã từng nhìn thấy một bờ đê. Cái đê trần trụi vắng hoe cũng khỏi có luôn, nói chi đến "một bầy em bé… hát câu i tờ đón xuân về", vào một buổi chiều xuân nào đó, đã xa lắc xa lơ, trên bờ đê lộng gió.

Còn chuyện "có một chàng thi sĩ miền quê, ngắt bông hoa trao người xuân thì" (thì...ôi thôi) nhắc làm gì cho nó thêm buồn. Tui nói vậy bạn dám cãi lắm à nha, dám bạn sẽ đưa Nguyễn Bính ra làm bia đỡ đạn, với lý do "ổng là thi sĩ miền quê cuối cùng" của thời đại chúng ta. Tệ hơn nữa, bạn còn dám mang Nguyễn Duy ra để hù tui, bằng những bài thơ lục bát làm "phóng ảnh treo tường" (để bán) của ổng.

Xin lỗi bạn chớ, cỡ Tú Xương đây mà cũng đã có lúc phải ứa lệ - rấm rứt khóc thầm (dám bằng tiếng Pháp) vì nạn đô thị hóa, đây nè:

Tháng Giêng hai mươi mốt chợ Ðồng
Năm nay chợ họp có đông không
Giở giời mưa bụi còn hơi rét...

Và tôi ngại nhất là cái kiểu bụi đời ướt át của ông Thế Lữ :

Ðô thị hóa, tất nhiên, không phải là chuyện chỉ xẩy ra ở Hà Nội Ba Mươi Sáu Phố Phường. Không tin, cứ đọc tiếp Nguyễn Bính mà xem:

Ðôi ta lưu lạc phương Nam này
Ðã mấy mùa xuân én nhạn bay
Xuân đến khắp trời hoa phượng nở
Riêng ta với người buồn lắm thay

Hoa chanh mọc ở vườn chanh
Thầy u mình với chúng mình chân quê
Hôm qua em đi tỉnh về
Hoa đồng cỏ nội bay đi ít nhiều

Bạn hết cãi chưa? Dù bạn đã tắt đài, tôi biết bạn vẫn còn ấm ức vì cái giọng điệu hoài cổ cực đoan và quá khích của tui từ khi đặt bút xuống cho tới bây giờ - đúng không ?

Ðừng có nghĩ bậy bạ như vậy, mang tội chết à nha. Coi: cuộc tình dấm dớ của một anh thi sĩ miền quê với một người con gái xuân thì, hay hình ảnh một bờ đê lộng gió - với một bầy em bé tung tăng, hát câu i tờ, vào một chiều xuân mà nắng vàng hanh … - hoàn toàn và tuyệt đối có liên quan, dính dáng gì tới tui đâu. Cớ sao tôi lại phải hoài cổ chớ? Ðây là chuyện riêng của…Bà Huyện Thanh Quan hay (cùng lắm) là của ông nội hay ông già tôi thôi à.

Mà hoài cổ, theo tôi, là thứ tình cảm hơi khó hiểu. Làm sao chúng ta có thể yêu mến hay ngưỡng mộ một thời đại mà mình tuyệt đối không có dính dáng gì tới nó? Hoài vọng hay hoài cảm, có lẽ, dễ hiểu và phổ biến hơn. Mọi người, khi bắt đầu luống tuổi, hẳn đều thấy tiếc nuối ít nhiều khoảng ấu thơ hay niên thiếu của mình - dù chúng ta sinh ra và trưởng thành ở bất cứ đâu.

Dù vậy, tôi vẫn lậy Trời cho bạn đừng xui tới cỡ là sinh ra ở miền Bắc - vào khoảng thập niên 1940, 50 hay 60... - và cứ phải sống mãi ở nơi đó cho đến bây giờ. Tuổi thơ và tuổi trẻ của bạn - tất nhiên - cũng đẹp, cũng thơ mộng vậy; tuy nhiên, tôi tin là nó sẽ đẹp hơn, mộng mơ hơn chút đỉnh nếu Bác và Ðảng đừng xía vô cuộc đời bạn quá nhiều - như họ đã và vẫn thường làm, từ nửa thế kỷ qua.

Còn nếu bạn sinh trưởng ở miền Nam thì đỡ mệt biết chừng nào. Sẽ không ai bắt bạn phải đeo khăn quàng đỏ và đi nhặt rác để hoàn thành kế hoạch nhỏ. Bạn cũng được miễn cái vụ "thay trời làm mưa" hay "nghiêng đồng cho nước chẩy ra ngoài", và bạn được tự do đi biểu tình "đả đảo" bất thằng cha hay con mẹ nào mà mình không thích.

Trong một hoàn cảnh sống tương đối dễ thở như thế (và nếu bạn lại sinh trưởng ở một thành phố cao nguyên) thì nhìn thấy mùa "xuân về trên bãi cỏ non" là chuyện thường thôi. Ðiều đáng tiếc là những ngày tháng an lành, phẳng lặng đó không kéo dài lâu. Ðến khoảng cuối thập niên năm mươi, theo trí nhớ non nớt của tôi, trong không khí an bình của miền Nam thoang thoảng đã có mùi vị chiến tranh - qua những bản nhạc tâm lý chiến (thường được hát ở phòng trà và nghe hơi diễu cợt), của những ông nhạc sĩ quân đội, như bản Phiên Gác Ðêm Xuân của Nguyễn Văn Ðông:

Ðón giao thừa một phiên gác đêm
Chờ xuân đến súng xa vang rền
Xác hoa tàn rơi trên báng súng
Ngỡ rằng pháo tung bay
Nào ngờ đâu hoa lá rơi…

Ngồi ngắm mấy nóc chòi canh
Mơ rằng đây mái nhà tranh
Và ước chiếc bánh ngày xuân…

Cũng từ đây, chiến tranh lan vô thành phố. Nay, "plastic" đặt nổ chỗ này; mai, hoả tiễn 122 ly rơi "lộn" vô chỗ khác. Và dù vậy, xã hội miền Nam vẫn cứ vui như tết - khi Tết đến. Nếu so với miền Bắc - nơi mà vì "hoàn cảnh đất nước khó khăn" nên chỉ có qúi vị ủy viên trung ương đảng CSVN uống ruợu mừng xuân thay cho cả nước - người dân miền Nam hoàn toàn bình đẳng trong chuyện đón xuân. Cứ nghe bản Ly Rượu Mừng của Phạm Ðình Chương là đủ biết:

Cũng có những chiến sĩ, say mê chiến đấu (hay đãng trí) đến độ quên luôn cả nhậu:

Ðồn anh đóng ven rừng mai
Nếu mai không nở
Anh đâu biết xuân về hay chưa

Lâ lâu mới thấy những người lính nhất định Xuân Này Con Không Về:

Con biết không về mẹ chờ em trông
Nhưng nếu con về bạn bè thương mong
Bao lớp trai hùng chào xuân chiến trường
Không lẽ riêng mình êm ấm
Mẹ ơi con xuân này không về…

Cùng lúc - ở miền Bắc Việt Nam - khi Tết đến (sau khi nghe bác Hồ, chủ tịch nước, chủ tịch quốc hội, tổng bí thư, thủ trưởng ban ngành, đơn vị… chúc tết xong) là mọi người lại đâm bổ đi "tranh thủ làm việc gấp hai" để "thi đua lập chiến công dân đảng". (Ð…mẹ, chơi vậy ai chơi cho lại!)

Cuộc chiến Bắc Nam chấm dứt ra sao, vào mùa Xuân năm 1975, mọi người đều biết (và đều tiên đoán được). Từ đó, nhân dân hai miền đều chỉ còn được nghe một bản nhạc xuân duy nhất: Mùa xuân trên thành phố Hồ Chí Minh quang vinh, ôi đẹp biết bao, biết mấy tự hào. Sài Gòn ơi cả nước vẫy chào…

Cũng như bạn, tôi chịu không nổi cái loại nhạc thổ tả này nên đã vẫy chào "thành phố Hồ Chí Minh quang vinh" để… ra đi - và đi hơi sớm. Từ đó đến nay đã gần một phần tư thế kỷ. Hai mươi lăm năm qua - Trời đất (thiên địa, quỉ thần, mèng đét) ơi - biết bao nhiêu là nước sông, nước suối, nước mương, nước rãnh …đã ào ào chẩy qua cầu (và qua cống) ?

Chiều nay, chiều cuối năm, ở một góc trời xa, tôi ngồi ghi lại những ý nghĩ lan man vụn vặt để gửi bạn đọc chơi - sau khi nghe hết một băng nhạc trong quán vắngï, bắt đầu từ bản Hoa Xuân của Phạm Duy, đến bản cuối cùng (Xuân Này Con Không Về) của Trịnh Lâm Ngân.

Nhạc xuân gì mà nghe buồn quá, má ơi!